Μάθετε τα δικαιώµατά σας για να προστατευθείτε από την αστυνοµική αυθαιρεσία

Ο µικρός αυτός οδηγός θα σας δώσει ορισµένες πρακτικές οδηγίες για τα δικαιώµατα που έχετε και το τι ακριßώς πρέπει να κάνετε, σε περίπτωση «δυσάρεστης επαφής» µε τις αστυνοµικές αρχές.

Είτε πρόκειται για εξακρίßωση στοιχείων, είτε για σωµατική έρευνα, είτε για προσαγωγή, είτε για έρευνα σε σπίτι, είτε για σύλληψη, πρέπει όλοι να θυµόµαστε πως το Σύνταγµα και οι νόµοι προστατεύουν τον κατηγορούµενο. Αυτό σηµαίνει πως έχετε δικαιώµατα και πρέπει να απαιτήσετε να τα ασκήσετε! Η αστυνοµία δε θα σας τα χαρίσει, αντιθέτως θα ßασιστεί στην άγνοια, τον πανικό και τις ßεßιασµένες κινήσεις σας, αν χάσετε την ψυχραιµία σας.

1. Εξακρίßωση στοιχείων

Αν σας σταµατήσει αστυνόµος στο δρόµο και απαιτήσει να του δείξετε την αστυνοµική σας ταυτότητα, οφείλετε να το κάνετε. Αν αρνηθείτε, µπορεί να τιµωρηθείτε µε φυλάκιση από 10 ηµέρες ως 1 χρόνο. (άρθρο 157 του νόµου 2458/1953).
ΠΡΟΣΟΧΗ: Αφού δείξετε την ταυτότητά σας, έχετε εκπληρώσει τις νόµιµες υποχρεώσεις σας. Μην απαντάτε σε άλλες ερωτήσεις, τύπου «τι κάνεις εδώ;» «πού πηγαίνεις;» κλπ διότι είναι παράνοµες.

Μπορεί στη συνέχεια οι αστυνόµοι να σας ζητήσουν να τους ακολουθήσετε στο τµήµα για «εξακρίßωση στοιχείων». Εφόσον έχετε δείξει την ταυτότητά σας, αυτό είναι παράνοµο, γιʼ αυτό οφείλετε να διαµαρτυρηθείτε. Αν παρʼ όλα αυτά σας αναγκάσουν να τους ακολουθήσετε, τότε αυτό που συµßαίνει είναι στην πραγµατικότητα µία παράνοµη σύλληψη, αφού σας πηγαίνουν στο τµήµα χωρίς να υπάρχει ούτε ένταλµα σύλληψης ούτε κλήση για προσαγωγή µάρτυρα! Άρα στο τµήµα πρέπει απλώς να δώσετε και πάλι τα στοιχεία σας και να αρνηθείτε να απαντήσετε σε οποιαδήποτε άλλη ερώτηση. Να επαναλαµßάνετε διαρκώς πως είναι παράνοµο να σας κρατούν εκεί και να απαιτείτε να µιλήσετε µε το δικηγόρο σας.

2.Σύλληψη

Η αστυνοµία µπορεί να σας συλλάßει µόνο αν συντρέχει µία από τις παρακάτω προϋποθέσεις:
Α. Αν έχει εκδοθεί εναντίον σας ένταλµα σύλληψης
Β. Αν διαπράξατε αυτόφωρο έγκληµα.

Α. Αν έχει εκδοθεί εναντίον σας ένταλµα σύλληψης

Το ένταλµα σύλληψης είναι έγγραφο το οποίο εκδίδεται από τον ανακριτή και επιδίδεται από την αστυνοµία στον ύποπτο.
ΠΡΟΣΟΧΗ: Πολύς κόσµος πιστεύει πως ο ανακριτής είναι ένας αστυνοµικός. Αυτό είναι λάθος. Ο ανακριτής είναι δικαστής, που διενεργεί την ανάκριση, και µόνο αυτός µπορεί να υπογράψει ένταλµα σύλληψης.

Επιπλέον το ένταλµα, σύµφωνα µε το νόµο, πρέπει να αναφέρει τα στοιχεία σας και ακριßώς την πράξη για την οποία κατηγορείστε! Τα γενικά και αόριστα εντάλµατα είναι παράνοµα. Ο κατηγορούµενος έχει δικαίωµα να ξέρει ακριßώς για τι κατηγορείται. Ελέγξετε το ένταλµα και απαιτείστε να υπογράψετε την «έκθεση σύλληψης», ένα έγγραφο που θα αποδεικνύει τον τόπο και το χρόνο της σύλληψης.

Στη συνέχεια, ακολουθείστε τους αστυνοµικούς, χωρίς να απαντήσετε σε ερωτήσεις. Εννοείται πως οποιαδήποτε ßιαιοπραγία ή εξύßριση προς κατηγορούµενο που συνεργάζεται είναι παράνοµη. Αν σας συµßεί, οι αστυνοµικοί θα διαπράττουν ποινικά αδικήµατα και µπορείτε να τους µηνύσετε.

Β. Αν διαπράξατε αυτόφωρο έγκληµα

«Αυτόφωρο» ονοµάζεται ένα έγκληµα από τη στιγµή στην οποία τελείται µέχρι το τέλος της επόµενης ηµέρας. Σε περίπτωση αυτόφωρου εγκλήµατος, ο νόµος δίνει στην αστυνοµία το δικαίωµα να συλλάßει το δράστη, χωρίς δικαστικό ένταλµα σύλληψης. Αυτό κατʼ αρχήν είναι σωστό, διότι θα ήταν παράλογο να έßλεπε π.χ. ένας αστυνόµος κάποιον ßιαστή ή ληστή επί τω έργω και να έπρεπε να περιµένει να εκδώσει ο ανακριτής το ένταλµα! Ως τότε, ο δράστης θα είχε ήδη εξαφανισθεί.
Από την άλλη, όµως, η ελευθερία αυτή της αστυνοµίας, οδηγεί συχνά σε αυθαιρεσία, γιʼ αυτό πρέπει να είστε ιδιαίτερα ψύχραιµοι και να ξέρετε ακριßώς ποια είναι τα δικαιώµατά σας.

Οι αστυνόµοι που σας συλλαµßάνουν οφείλουν να σας δηλώσουν το έγκληµα για το οποίο σας πηγαίνουν στο τµήµα. Επαναλαµßάνουµε πως γενικές και αόριστες αιτίες συλλήψεως είναι παράνοµες. Ζητήστε να υπογράψετε «έκθεση σύλληψης». Αυτό το έγγραφο θα αποδεικνύει το πώς ακριßώς έγινε η σύλληψη και θα σας είναι χρήσιµο στη συνέχεια.
Στο τµήµα δηλώστε τα στοιχεία σας και µην απαντήσετε σε άλλες ερωτήσεις. Μην αφήσετε να σας ξεγελάσουν, λέγοντας πως «δεν θα σας πουν ακόµα για τι κατηγορείστε» Απαιτείστε είτε να σας αφήσουν να φύγετε είτε να σας «αποδώσουν κατηγορία». Αυτό σηµαίνει να σας πουν για τι ακριßώς κατηγορείστε, να σας ονοµάσουν «κατηγορούµενο».

Το να είσαι «κατηγορούµενος», έχει τεράστια νοµική σηµασία. Ο κατηγορούµενος ΔΕΝ είναι µάρτυρας, δεν οφείλει «να πει την αλήθεια, και µόνο την αλήθεια, χωρίς φόßο και πάθος»! Το αντίθετο, ο κατηγορούµενος έχει το λεγόµενο «δικαίωµα της σιωπής». Δηλαδή σε όλες τις ερωτήσεις δεν οφείλει να πει την αλήθεια, δεν οφείλει να πει τίποτα, µπορεί απλώς να πει «αρνούµαι την κατηγορία» ή απλά να πει «δεν απαντώ»!
Ο κατηγορούµενος ΔΕΝ ορκίζεται και κάθε τι που δήλωσε, αν είχε αναγκασθεί να ορκισθεί, απαγορεύεται να χρησιµοποιηθεί στη µετέπειτα διαδικασία. Το πρόßληµα, ωστόσο, είναι πως αυτή η διάταξη δεν εφαρµόζεται αυστηρά και συχνά παραßλέπεται. Γι΄αυτό, για να µη χειροτερεύσετε τη θέση σας, αρνηθείτε να ορκισθείτε ή να υπογράψετε οποιοδήποτε έγγραφο που λέει πως κάνατε δηλώσεις υπό όρκο.

ΠΡΟΣΟΧΗ! Μέχρι να έρθει ο δικηγόρος σας, µη δίνετε εξηγήσεις, µην προσπαθείτε να δικαιολογηθείτε, µη λέτε καν «δεν ξέρω», µην υπογράφετε τίποτα. Δεν είστε υποχρεωµένοι να απαντήσετε, οι ελληνικοί νόµοι και η Ευρωπαϊκή Σύµßαση Ανθρωπίνων Δικαιωµάτων σας δίνουν το δικαίωµα να µην δώσετε ΚΑΜΙΑ εξήγηση.
Να ζητάτε διαρκώς το δικηγόρο σας. Μη σταµατήσετε να το απαιτείτε, µέχρι να σας επιτρέψουν να µιλήσετε µαζί του. Είναι πρωταρχικό δικαίωµά σας, είναι παράνοµο να σας το στερήσουν! Μάλιστα, αν δεν έχετε δικηγόρο, είναι υποχρεωµένοι να σας διορίσουν έναν.

ΠΡΟΣΟΧΗ! Το µέγιστο χρονικό διάστηµα που µπορούν να σας κρατήσουν στο τµήµα είναι 24 ώρες. Μετά πρέπει να σας οδηγήσουν στον εισαγγελέα ή να σας αφήσουν ελεύθερους. Αν σας κρατήσουν πάνω από 24 ώρες, διαπράττουν ßαρύτατο ποινικό αδίκηµα, και το ίδιο το Σύνταγµα και ο Ποινικός Κώδικας επιßάλλουν ποινές. Διαµαρτυρηθείτε έντονα και φυσικά, µετά το τέλος της διαδικασίας έχετε δικαίωµα να τους µηνύσετε.

3.Έρευνα σε ιδιωτικό χώρο

Η έρευνα σε ιδιωτικό χώρο, όπως σπίτι, γραφείο κλπ, µπορεί να γίνει µόνο µε «ένταλµα έρευνας» που πρέπει να το ζητήσετε πριν ανοίξετε την πόρτα. Επιπλέον, απαιτείται να διενεργήσουν την έρευνα τουλάχιστον δύο άτοµα, από τα οποία ο ένας πρέπει να είναι δικαστικός, όχι αστυνοµικός! Ελέγξτε τα στοιχεία των αστυνοµικών και του δικαστικού, ελέγξτε το ένταλµα έρευνας και µόνο τότε ανοίξτε την πόρτα.
Αν η έρευνα γίνει µέσα στην ηµέρα, τότε αρκούν τα παραπάνω.
Αν, όµως, η έρευνα γίνει νύχτα, πρέπει να υπάρχει και ένταλµα σύλληψης συγκεκριµένου προσώπου ή να διενεργείται αυτόφωρο έγκληµα. Σηµειωτέον πως νύχτα είναι από τις 8µ.µ.-6π.µ. το χειµώνα (1 Οκτωßρίου - 31 Μαρτίου) και 9µ.µ.-5π.µ. το καλοκαίρι (1 Απριλίου - 30 Σεπτεµßρίου).

ΠΡΟΣΟΧΗ! Άλλο είναι το «ένταλµα έρευνας» και άλλο το «ένταλµα σύλληψης». Το ένταλµα έρευνας αναφέρεται σε συγκεκριµένο χώρο, ενώ το ένταλµα σύλληψης σε συγκεκριµένο άτοµο, το οποίο πρέπει να ßρίσκεται στο σπίτι, την ώρα που θέλουν να εισέλθουν για να τον συλλάßουν. Αν δεν υπάρχει ένταλµα σύλληψης τη νύχτα, τότε οι αστυνόµοι πρέπει να σας πουν ότι διενεργείται αυτόφωρο έγκληµα και θέλουν να ερευνήσουν γιʼ αυτό. Πρέπει να µιλήσουν συγκεκριµένα και ειδικά πχ «Ακούστηκε πυροßολισµός και κραυγές, κάνουµε έρευνα για ανθρωποκτονία και σωµατικές ßλάßες».
---------------------

Τελειώνοντας, να υπενθυµίσουµε πως ο οδηγός αυτός παρέχει νοµικές συµßουλές σε πολύ απλό και πρακτικό επίπεδο, προσπαθώντας να σας «προετοιµάσει», ώστε να µη πανικοßληθείτε και προßείτε σε λόγια ή έργα που θα καταστήσουν χειρότερη τη θέση σας. Ο οδηγός αυτός ΔΕΝ αντικαθιστά σε καµία περίπτωση την ειδική νοµική συµßουλή του δικηγόρου, που ο καθένας πρέπει αµέσως να καλέσει, σε περίπτωση κλήσης του από τις αρχές.
Ευελπιστούµε, ωστόσο, πως οι πρακτικές αυτές συµßουλές θα σας φανούν χρήσιµες, καθώς «µπλεξίµατα» µε την αστυνοµική αυθαιρεσία µπορεί να έχει ο καθένας, ακόµα και άτοµα που δεν έχουν διαπράξει κανένα απολύτως έγκληµα. Και τότε θα διεξαχθεί ένας µικρός πόλεµος... η ψυχραιµία σας απέναντι στην αυθαιρεσία τους.

Της Έλλης Ισµαηλίδου,
Δικηγόρου Αθηνών